Po kilku spotkaniach konsultacyjnych psycholog i pacjent uzgadniają co stanowi problem/źródło cierpienia dla pacjenta. Jednocześnie ustalają:

– czy problem jest zgłaszany jako subiektywnie doświadczany (jako własny) czy jest zgłaszany przez bliską osobę (np. przez rodzica, partnera),

– czy istnieją konkurencyjne motywy przez które problem się utrzymuje,

– czy jest to odpowiedni czas na podjęcie terapii oraz

– czy dany psycholog jest właściwą osobą do podjęcia współpracy.

W ramach psychoterapii określany jest kontekst problemu czyli kto i dlaczego uznał dany problem za niepożądany, kto ma go rozwiązać i w jakiej przestrzeni czasowej.

Przykładowo inaczej rozpatrujemy psychoterapie kiedy:

– na konsultacje zgłasza się para, w której jedna osoba ze związku widzi problem i odpowiedzialność za jego rozwiązanie w partnerze: „to on nie potrafi się komunikować i to on ma się nauczyć rozmawiać”,

– kiedy do psychologa zgłasza się rodzic: „dziecko spędza za dużo czasu przy komputerze, ma spędzać mniej czasu”,

– kiedy zgłasza się osoba dorosła, która doświadcza cierpienia ponieważ nie może nawiązać długoterminowej relacji tłumacząc: „nie potrafię być w związku, ciągle trafiam na nieodpowiednie osoby”,

– kiedy pomocy szuka osoba dorosła niepotrafiąca utrzymać długoterminowej relacji mówi: „nie potrafię być w związku, wydaje mi się, że mam problem w panowaniu nad swoim emocjami”.

W pierwszych dwóch przykładach osoby identyfikują problem w kimś innym (partner, dziecko) i w ich zachowaniu szukają rozwiązania. W trzecim przykładzie osoba identyfikuje problem jako własny, ale rozwiązanie widzi w innych (pacjent trafi na odpowiednią osobę do związku). W ostatnim przykładzie dorosły widzi problem i chce poszukać w sobie możliwości jego rozwiązania.

 

Kiedy uda się znaleźć odpowiedzi na powyższe pytania można ustalić cel terapeutyczny. Ustalenie celu stanowi ważną część psychoterapii – psychoterapeuta i pacjent ustalają go wspólnie i w miarę możliwości  możliwie szczegółowo. Rzadko osoba, która zdecydowała się na wizytę u psychoterapeuty, ma jasny pogląd na to, co się teraz powinno w jej życiu zmienić i jak ono ma wyglądać w przyszłości. Częściej zdarza się, że pacjenci wiedzą co powinno zniknąć z ich życia (np. ataki paniki czy gwałtowne napady wściekłości), ale nie zawsze wiedzą jeszcze co powinno się pojawić. Dlatego ważne jest aby cel był sformułowany pozytywnie, przykładowo: negatywnie sformułowany cel – „pozbycie się depresji, zaburzeń lękowych”, pozytywnie sformułowany- „uzyskanie sposobów na radzenie sobie z lękiem, zwiększenie zdolności do przeżywania emocji”.

Po określeniu sytuacji problemowej oraz celu psycholog i pacjent zawierają ze sobą kontrakt terapeutyczny czyli rodzaj ustnej umowy służący określeniu warunków planowanej współpracy. Kontrakt obejmuje ustalenie celu oraz sposoby jego realizacji. Może obejmować czas trwania terapii (terapia krótkoterminowa, długoterminowa) W ramach kontraktu ustala się również czas trwania sesji, miejsce jej odbywania, kwestię odpłatności, zasady odwoływania wizyt.

Ustalenie kontraktu terapeutycznego pozwala na przestrzeganie zasad etyki zawodowej przez psychologa, ustalenie za co odpowiedzialny jest psycholog, za co jest odpowiedzialny klient w ramach terapii, jasność co do granic w procesie psychoterapii, wyznacza kierunek pracy, zwiększa zaangażowanie po stronie pacjenta i psychoterapeuty.